SỞ GD & ĐT BÀ RỊA VŨNG TÀU
TRƯỜNG THPT CHUYÊN LÊ QUÝ ĐÔN
ĐỀ CHÍNH THỨC
(Đề gồm có 03 trang)

ĐỀ KIỂM TRA GIỮA HỌC KÌ 1
NĂM HỌC 2023 –2024
Môn: Ngữ văn lớp 10
Thời gian: 90 phút
--------------------------------------

I. ĐỌC HIỂU (6.0 điểm)
Đọc văn bản sau:

Nữ thần Mặt Trời và Mặt Trăng
Vua trên trời là Ngọc Hoàng có hai con gái đẹp. Ngọc Hoàng yêu quý hai nàng
lắm, nên cho các nàng hàng ngày luân phiên nhau đi xem xét mọi việc của hạ giới để
báo lại cho nhà Trời. Cô gái đầu tên là Mặt Trời được ngồi kiệu hoa có bốn người
khiêng. Bốn người này chia làm hai tốp: một tốp già và một tốp trẻ. Tốp các cụ già
khiêng kiệu luôn luôn lo làm tròn phận sự, chăm chỉ vào công việc nên cô Mặt Trời
thường đi một vòng rất nhanh. Còn tốp trẻ bản tính la cà nên những lần được phân
công khiêng kiệu thường về muộn. Vì thế, mỗi lần Mặt Trời đi với tốp trẻ thì ngày dài,
và đi với tốp già thì ngày lại ngắn.
Mặt Trăng là cô em tính tình nóng nảy còn hơn cả cô chị. Sức nóng của cô đã
làm hại cho người và muôn vật khá nhiều. Ấy thế mà cô vẫn cứ chỏng lỏn (1), đi đâu
cũng sà vào khiến cho nhân dân vô cùng kinh hãi. Trần gian khổ sở vì cô Mặt Trăng,
họ đã kêu ca rất nhiều, tiếng thấu lên Thượng giới khiến cho bà mẹ đã định lấy tro mà
bôi lên mặt cô để giảm bớt sức nóng đi. Nhưng Ngọc Hoàng chiều con, nên không để
cho vợ làm việc ấy.
Bấy giờ ở dưới trần có một chàng trai tên là Quải. Quải là con mồ côi nhưng
lại có một thân thể cực kỳ to lớn và sức khỏe tuyệt vời. Trước những hành động tai ác
của cô Mặt Trăng, Quải quyết tâm trị cho một mẻ. Anh ta đón đường cô Trăng trên
một đỉnh núi cao và trữ sẵn một đống cát thật lớn. Hôm ấy, cô Mặt Trăng vẫn quen
thói cũ vừa đi vừa sà xuống để nhìn muôn vật, Quải chờ cho cô ta đến gần rồi bất
thình lình bốc cát ném túi bụi vào mắt, vào mặt mũi cô. Cô Trăng đang rong chơi, bị
tấn công đột ngột, nhắm mắt lại nhưng đất đã dính đầy mặt và chui cả vào trong mắt.
Cô ta hốt hoảng vội vụt bay lên cao, lảng ra xa chỗ Quải đứng. Từ đó trở đi cô không
dám sà xuống gần mặt đất nữa. Mặt mũi cô bị cát dính chặt nên không còn sáng được
như xưa. Sau này tính tình của cô trở nên dịu dàng, hiền lành hơn, ở dưới trần ai cũng
thích. Người ta nói mỗi lần cô ngoảnh mặt xuống nhân gian thì lúc đó là trăng rằm,
cô quay lưng tức là ba mươi, mùng một, còn cô trở sang trái, sang phải tức là thời kỳ
trăng hạ huyền(2) hoặc thượng huyền(3). Còn những khi trăng quầng, ấy là lúc cát bụi
trát mặt bị gió thổi bay tung ra.
Lại nói chuyện chồng của hai nữ thần này. Đó là một con gấu rất to khỏe.
Không rõ gấu từ đâu đến và Ngọc Hoàng đã gả các cô gái của mình cho gấu từ bao
giờ. Chỉ biết rằng gấu rất hay ghen nên theo dõi sự đi lại của hai vợ mình rất chặt
chẽ. Thỉnh thoảng gấu lại đòi chung tình với một người. Lúc đó là lúc ở dưới trần
1

gian thường gọi là nhật thực và nguyệt thực. Gặp những ngày này, nhân gian lại phải
đánh chiêng, đánh trống rầm rĩ để cho gấu sợ mà lui ra mau. Vì gấu làm như vậy thì
có hại cho mùa màng và các nữ thần này cũng vì vậy mà xao nhãng công việc.
(Theo Viện Văn học, Tuyển tập văn học dân gian Việt Nam, tập 1, NXB
Giáo dục, 1999, tr.61-62)
(1)

Chỏng lỏn: (cách ăn nói) cụt ngủn với vẻ hỗn xược, gây cảm giác khó chịu.

Hạ huyền: thời gian trăng vào khoảng đầu tuần cuối cùng của tháng âm lịch, Mặt Trăng đã
khuyết thành hình bán nguyệt (thường là ngày 22 hoặc 23 âm lịch).
(2)

Thượng huyền: thời gian vào khoảng giữa của nửa đầu tháng âm lịch, khi Mặt Trăng có
hình bán nguyệt (thường là các ngày 7,8,9 âm lịch).
(3)

Lựa chọn đáp án đúng:
Câu 1. Phương thức biểu đạt chính của văn bản trên là gì?
A. Tự sự
B. Biểu cảm
C. Miêu tả
D. Nghị luận
Câu 2. Nhân vật chính của văn bản trên là ai?
A.Nữ thần Mặt Trăng
B. Ngọc Hoàng
C. Con gấu
D. Nữ thần Mặt Trời và nữ thần Mặt Trăng
Câu 3. Theo văn bản, Mặt trăng được miêu tả như thế nào?
A.Là cô em tính tình nóng nảy
B.Là cô gái dịu dàng, xinh đẹp
C.Là là cô em tính tình nóng nảy, chỏng lỏn, đi đâu cũng sà vào khiến cho nhân
dân vô cùng kinh hãi.
D.Xinh đẹp, tốt bụng, được nhiều người yêu quý
Câu 4. Xét về nguồn gốc, các từ: nhật thực, nguyệt thực, hạ huyền, thượng huyền,
được dùng trong văn bản trên thuộc từ loại nào?
A.Từ Việt cổ
B. Từ Hán Việt
C. Từ ghép
D. Từ láy
Câu 5. Theo cách lí giải của dân gian, vì sao có hiện tượng trăng quầng?
A. Khi cô Trăng ngoảnh mặt xuống nhân gian
B. Khi cô Trăng quay lưng
C. Khi cô Trăng trở sang trái, sang phải
D. Lúc cô Trăng bị cát bụi trát mặt bị gió thổi bay tung ra.
2

Câu 6. Chi tiết chàng Quải trừng trị Mặt Trăng, khiến Mặt Trăng không còn tai ác
nữa, phản ánh khát vọng gì của người xưa?
A.Khát vọng chinh phục tự nhiên
B. Khát vọng hòa hợp với thiên nhiên
C. Khát vọng làm chủ thiên nhiên
D. Khát vọng về một cuộc sống ở hiền gặp lành, ác giả ác báo.
Câu 7. Từ nội dung câu chuyện, có thể thấy chức năng của nhân vật trong thần thoại
là:
A. Biến hóa, trừng phạt cái ác
B. Cắt nghĩa, lí giải các hiện tự nhiên và đời sống xã hội
C. Cắt nghĩa, lí giải các yếu tố lịch sử
D. Trợ giúp con người vượt qua khó khăn thử thách.
Trả lời câu hỏi:
Câu 8. Nêu chi tiết cho thấy xung đột giữa con người với tự nhiên? Qua đó thể hiện vẻ đẹp
gì của con người ?

Câu 9. Qua sự việc Mặt Trăng bị Quải tấn công, sau này tính tình thay đổi trở nên dịu
dàng hiền lành, bạn rút ra bài học ý nghĩa gì? Lí giải?
Câu 10. Từ nội dung văn bản trên, bạn quan niệm như thế nào về mối quan hệ giữa
con người với thiên nhiên trong cuộc sống? (trả lời từ 4 – 6 câu).
II. VIẾT (4.0 điểm)
Viết một bài luận (khoảng 500 chữ) phân tích, đánh giá nội dung và một số đặc
sắc về hình thức nghệ thuật của tác phẩm Nữ thần Mặt Trời và Mặt Trăng.
------------------HẾT----------------

3

SỞ GD & ĐT BÀ RỊA VŨNG TÀU
TRƯỜNG THPT CHUYÊN LÊ QUÝ ĐÔN

KIỂM TRA GIỮA HỌC KÌ 1
NĂM HỌC 2023 –2024
Môn: Ngữ văn lớp 10
Thời gian: 90 phút
--------------------------------------

HƯỚNG DẪN CHẤM – THANG ĐIỂM
(Hướng dẫn chấm gồm 02 trang)
Phần Câu
Nội dung
I
ĐỌC HIỂU
1 A
2 D
3 C
4 B
5 D
6 A
7 B
8 - Chi tiết chàng Quải ném cát túi bụi vào Mặt Trăng
- Vẻ đẹp của con người: bản lĩnh, thông minh, dũng cảm; con
người không chịu khuất phục trước tự nhiên, sẵn sàng đối đầu,
quyết tâm để đi đến thắng lợi cuối cùng => ngợi ca trí tuệ và sức
mạnh của con người trong hành trình khám phá và chinh phục tự
nhiên.
(Hs chỉ ra được chi tiết: 0,5đ; lí giải 0,5đ)
9 - Nêu bài học ý nghĩa nhất cho bản thân.
- Lí giải: hợp lí, thuyết phục
(Hs nêu bài học: 0,25; lí giải được 1 lí lẽ: 0,5; đưa ra ít nhất 2 lí
lẽ mới đạt điểm tới đa 0,75).
10 - Nêu quan điểm của bản thân về mối quan hệ giữa con người và
thế giới tự nhiên trong cuộc sống hiện nay: quan hệ qua lại/ quan
hệ biện chứng/ quan hệ tương quan/ quan hệ nhân quả…
- Lí giải được những lí do nêu quan điểm ấy
( Hs nêu quan điểm: 0,25; Lí giải quan điểm: 0,25)
II
VIẾT
a. Đảm bảo cấu trúc bài nghị luận
Mở bài nêu được vấn đề, Thân bài triển khai được vấn đề, Kết bài
khái quát được vấn đề
b. Xác định đúng yêu cầu của đề:
Đánh giá nội dung và một số đặc sắc về hình thức nghệ thuật của
tác phẩm Nữ thần Mặt Trời và Mặt Trăng.
c. Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm
HS có thể viết bài nhiều cách trên cơ sở kết hợp được lí lẽ và dẫn
4

Điểm
6.0
0.5
0.5
0.5
0.5
0.5
0.5
0.5
1.0

1.0

0.5

4.0
0.5

0.5

2.0

chứng để tạo tính chặt chẽ, logic của mỗi luận điểm; đảm bảo các
yêu cầu sau:
* Giới thiệu ngắn gọn về xuất xứ, nhân vật chính và nội dung bao
quát của tác phẩm Nữ thần Mặt Trời và Mặt Trăng (0,25điểm)
* Đặc điểm về nội dung và nghệ thuật của tác phẩm:
+ Về nội dung: (1,0 điểm)
Học sinh phân tích được chủ đề, tư tưởng của truyện theo một
số yêu cầu sau:
- Thông qua hai hình tượng nhân vật nữ thần Mặt Trời và Mặt
Trăng, tác giả dân gian lí giải về sự hình thành của mặt trời và mặt
trăng, các hiện tượng tự nhiên: độ dài của ngày thay đổi theo mùa,
hiện tượng trăng thượng huyền, hạ huyền, nhật thực, nguyệt
thực…
- Ngợi ca sức mạnh và trí tuệ của con người trong hành trình
khám phá tự nhiên; Tác phẩm còn thể hiện khát vọng cháy bỏng
của dân gian về khả năng chế ngự và chinh phục được tự nhiên
của con người.
+ Về nghệ thuật: (0,5 điểm)
Học sinh lựa chọn phân tích được 2 yếu tố về hình thức nghệ
thuật của truyện theo gợi ý sau:
- Không gian, thời gian
- Chi tiết tiêu biểu
- Cốt truyện
- Sự kiện
- Nhân vật
- Ngôi kể, lời trần thuật,…
* Đánh giá – Mở rộng vấn đề: (0,25 điểm)
Đánh giá được chủ đề, tư tưởng của truyện; hoặc học sinh rút ra
được thông điệp, bài học có ý nghĩa cho bản thân (có thể đưa ra
quan điểm như sau: văn bản đặt ra vấn đề thái độ và cách ứng xử
của mỗi người với thế giới tự nhiên hiện nay, sống gắn bó, trân
trọng, hòa hợp và bảo vệ tự nhiên…)
(Nếu bài làm đi lan man, kể lại tác phẩm; không biết cách triển
khai luận điểm, không đánh giá, rút ra được thông điệp của tác
phẩm: chỉ đạt tối đa 2,0đ).
d. Chính tả, ngữ pháp
0.5
Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp Tiếng Việt.
e. Sáng tạo: Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận; có 0.5
cách diễn đạt mới mẻ.
Tổng điểm
10.0

5